على محمدى خراسانى

53

شرح رسائل (فارسى)

و واجب الاتباع است و نيز قطعى كه از راه حكم عقل ضرورى حاصل شود حجّت است امّا قطعى كه از راه مقدمات عقليّهء نظرى و استدلالى بوجود آيد و بر حكمى از احكام شرعيه تعلّق گيرد اعتبارى ندارد . دليل اخباريّين : استدلالهاى عقلى و مقدمات عقلى نظرى كثير الخطا هستند « صغرى » و هر چيزى كه كثير الخطا باشد قابل اعتماد نيست و عند العقلاء ارزشى ندارد « كبراى » پس مقدمات عقلى استدلالى ارزشمند نيستند « نتيجه » اثبات صغرى : براى اثبات اين ادّعا كافيست كه نگرشى هرچند گذرا به علوم گوناگون استدلالى چه دانشهاى طبيعى و چه علوم ماوراء طبيعى داشته باشيم و با هزاران استدلال موجود در علوم روبرو شويم و اختلاف نظرهاى دانشمندان را در نتيجه‌گيريها مورد ملاحظه قرار دهيم كه فى المثل عالمى قدمت جهان را و ديگرى حدوث عالم را ادّعا و اثبات مىنمايد يا مثلا عالمى تنها راه دريافت حقايق را استدلال عقلى صرف و ديگرى فقط راه رياضات نفسانيه را راه حقيقى مىداند يا مثلا صدها سال هيئت بطلميوسى در جهان هيئت حاكم بود و هم‌اكنون چند صد سال است كه هيئت كپرنيكى و كپلرى در جهان مطرح است يا مثلا فقيهى وجوب عينى نماز جمعه را در عصر غيبت ادّعا مىكند و فقيه ديگر وجوب تخييرى را و سوّمى حرمت آن را و . . . با اين ملاحظه اجمالى گمان مىكنم هر عاقلى صغراى فوق را تأييد مىكند امّا كبرى نيازى به بيان ندارد و يك امر عقلائي است كه وقتى طريقى 70 / يا بيشتر خطا مىكند بدان وقعى نمىنهند ، با اين بيان استنتاج فوق حتمى است